Ludere verbis

As you may have noticed, I’m not a regular blogger. I don’t blog about how wonderful the stew I had last night was, and how the cow that provided the meat didn’t exactly die of hunger. I also don’t blog about the fact that I’m wearing my belt in the same hole as 45 kilogram ago. Or my never-ending quest for the perfect booger…

What I’m really trying to say is that I will only consider blogging about something that is or has been a significant episode in my life. Things like being admitted to a mental institution. Twice. Or part of the tale of my being admitted to a mental institution. The only real diatribe coming from my keyboard was about the proliferation of “significant days”.

But enough of that. I’m not here to bore you with the insignificance of my measly contribution to the electronic bullshit of today. This evening I want to write about the effect that social media has had in my life the past few years. I got my Facebook account in 2007 (I might be wrong). I got a Twitter account early in 2012, but only became active towards the end of 2013. The main reason I (along with most people at the time) joined Facebook was to keep in touch with family, old school friends, in some cases even teachers you had twenty years ago. And let’s not forget those stupid blasted games for which all Facebookers get invitations more often than Taylor Swift gets new boyfriends.

The reason why most people got Twitter was to follow the pithy contributions (140 characters max) that celebrities, opinion makers and random interweb trolls spew forth, only to realise that Twitter has more “genuine” people (the Yiddish concept of “mensch”) than Facebook.

On Facebook, where you are under the scrutiny of friends and family, the realistic expectation you have of themis that these people would support you through the bad times and share in your happiness. There are a myriad options to choose from regarding saying what your favourite books, TV shows, movies, authors, relationship status are. You can also say what qualifications you have, your employment history, who are members of your family, et cetera, et cetera, et cetera. You also control who sees what, and if you don’t want to share any of this, you really don’t have to. Twitter, on the other hand, gives you almost no options. You can write a short biography (160 characters max), share where you live, what your personal or favourite website is (of which you may only share one). Your privacy options are two: share everything with the entire interweb, or only those followers you approve. Two totally different approaches.

The biggest problem I have encountered on Facebook is that you are under the intense scrutiny of your extended family, the dominee, and Mevrou Dominee. If you’ve had a bad day and dare to utter anything not consistent with the construct they have formed about you, there is swift reaction. “How dare you say something like that.” “You should be ashamed of sharing that post!” That’s not the way your parents raised you!” Then there are the fierce shouting matches about insignificant matters. And as there is no real limit on the amount of characters or words you may use, people throw everyting, including the kitchen sink, the “antique” wardrobe and the grand piano, into the fray. And if that doesn’t work, the multiple punctuation (“!!!!!” “?????” and the “!?!?!?”). are deployed. If all else fails, the Tsar Bomba of the interweb explodes: the dreaded CAPS LOCK!!!???!!!??? And stumbling along like Sancho Panza after Don Quixote, ar te people wu typ lyk dis, Or LiKe ThIs, punctuated by “lolz” (is that a laugh that goes to sleep hallway through?)There are of course redeeming features, like groups of people that share the same beliefs you do, groups with an educational purposes, alumni group, and hence so forth. However, the majority of interactions are those in which you are pushed into a box inside another box locked inside a vault more secure than a Swiss or Bahamian bank account.

Twitter is another brand of weirdness altogether. The character limit (140 characters) on each post forces you to properly think about what you are trying to say, and say it as simply as is humanly possible. Of course there rants, and  flaming arguments, but it very difficult for an argument to be sustained within the allowed in the limits. And I am very thankful that only one of the more than five hundred people I follow types like a sixteen years old stoner chick who has just been kissed the first time.

And what about the idea of “mensch”? It’s simple really. A while ago I was in hospital because I some kind of overreaction the meds the neurologist had prescriber earlier that week. Of all the people with whom I am friends with on Facebook, less than ten came to visit me in hospital. Whereas three people I know only through Twitter, which I had only met a few weeks prior, came all the way from Hartebeespoort to visit me in hospital.

Strange, isn’t it, that people who are virtually strangers show more compassion than people who’ve known you longer than you can remember. I beseech you to remember that are my experience of social media. Yours will differ, that I can guaranty.

Best wishes from house to house.

Advertisements

De morte et moriens

Nog nie eens dertig nie, en hier sit ek en dink aan my eie dood. Nou sal jy vergewe word as jy dink ek is morbied, of depressief, of iets dergeliks. Maar dit is nie die geval nie. Ek het baie lanklaas so goed gevoel, al is die toekoms nog baie onseker. Maar laat ek verduidelik waar kom alles vandaan.

In die afgelope jaar of wat, is my familie deur ’n moeilike tyd, medies gesproke. Daar is die hoërskoolniggie wie se voet net nie wil gesond word nie, die misterieuse ineenstorting op ’n familiekamp, ernstige geestesgesondheidsprobleme, die lensvervanging, die harte wat net nie reg wil klop nie… Dan is ek self ’n paar jaar terug gediagnoseer met ’n vloek van ’n geestesversteuring, waarvan die verwante toestande skrikwekkend is. My medikasie verlig die simptome, maar het ook moontlike newe-effekte wat eers na ’n paar jaar manifesteer. Dan rook ek, was tot redelik onlangs ’n strawwe drinker, het cholesterol-probleme, eet ongesond, kry min oefening, en so gaan die lysie aan. En om dan nog nie eens te dink aan ’n ouma en ’n oupa wat oorlede is aan kanker, my ma wat op ’n relatief jong ouderdom al ’n paar beroertes gehad het nie, my pa wat ’n diabeet is met hoë bloedruk ensomeer ensovoorts en in deser voege verder nie…

Dit alles is rede tot kommer vir enige regdenkende mens, maar dit is nie wat my pla op die oomblik nie. My grootste wroeging van die laaste tyd is of my verhouding met God reg is. Nou kyk, dit is so dat ek al die katkisasie-antwoorde kan gee, met ’n paar modules se theologies-filosofiese “kennis” daarby, goed gegeur deur laataand braaivleisvuur gesprekke om dit mee af te rond. Maar dit is alles kopsake. My wroeging is meer persoonlik, ’n hartsaak as mens dit so kan noem. Is ek reg om te gaan? Is my saak reg? Ek weet ek bid en lees nie so gereeld Bybel as wat as ideal voorgehou word nie (al woon ek gereeld ’n Bybelstudie by, en lei ek ’n ander Bybelstudie), ek weet my lewe is nie heeltemal onskuldig as wat ek voorgee nie.

Maar dis die hele punt. God bemoei hom met mense soos ek, probleemgevalle, sou mens amper kon sê. Mense wie se saak amper, maar nie heeltemal nie, reg is. Al is my worsteling tot dusver privaat het ek al met ‘n paar mense daaroor gepraat. Oor aspekte daarvan, maar nie alles nie. Ek het in verlede week tot die besef gekom dat my saak nooit heeltemal reg sal wees nie, dat daar altyd ruimte vir verbetering gaan wees. Verlede jaar het ek met die dominee gaan gesels wat ek graag wil hê moet my eendag begrawe, as die gebeurtenis nie t ever in die toekoms lê nie, gepraat oor die teks wat ek graag sou wou hê hy moet lees (Openbaring 21: 4), maar ek moet nog dink wat gesing gaan word (miskien Psalm 122, 1936-beryming.) Ek wil graag ‘n eenvoudige begrafnis hê, niks fancy nie. En ook nie ’n onnodige gegrensery nie. Trane is onafwendbaar op ’n begrafnis, ek gee toe, maar daar is ’n fyn lyn na die buitensporige. En ek wil begrawe word, nie veras nie, weens persoonlike redes.

Soos ek aan die begin gesê het, mag hierdie dalk morbied klink, maar ek glo dat mens gereed moet wees. Nie alles oorlos aan emosiebelaaide mense wat nie altyd seker is waar om te vat en waar om te los nie. En soos e kook gesê het, voel ek die laaste tyd baie goed oor die lewe. Dalk is die kombinasie van my medikasie uiteindelik reg.

Groete van huis tot huis.

Rugprobleme

(Hierdie stuk is geskryf ongeveer ‘n maand na my rugoperasie in 2007. Die paadjie van daar tot hier was nie maklik nie, en ek het baie dinge van myself ondertussen geleer. EK maak dit nou bekend, omdat ek meer vrymoedigheid het om iets so privaat met die wêreld te deel. Ek gaan die afgelope paar jaar deur ‘n soortgelyke worsteling wat heeltemal anders is. Mense van wie ek dit die nodigste het, verstaan nie waardeur ek gaan nie, en ander buig agteroor om my te help. Die lewe is nie maklik nie, maar God gee altyd uitkoms.)

 

Dink ’n bietjie vir jouself in. Wat sal jy doen as jy weet die moontlikheid bestaan dat jy van narkotiese verdowing kan wakker word en nie weer sal kan loop nie? En verder die sekere wete dat as jy nie instem tot ’n operasie nie, jy in elk geval nie veel langer sal kan loop nie? En om dit meer afgryslik te maak, dink daaraan dat jy maar een en twintig jaar oud is…

 

Sal jy saam met die psalmdigter die weëklaag laat opgaan: “My God, my God, waarom het U my verlaat, vêr van my hulp, van die woorde van my gebrul?”(Psalm 2:2, 1953 vertaling) Of sal jy saam met dieselfde psalmdigter, en ook Christus, sê: “In U hande geek my gees oor”? (Psalm 31:6, Lukas 23: 46, 1953 vertaling.)

 

Dit is waardeur ek moes worstel die laaste tyd. Ongeveer ’n maand voor my een en twintigste verjaardag is die vermoede bevestig dat ek ‘n operasie in my lae rug moes ondergaan. Ek het toe reeds met krukke geloop, gesukkel om uit ’n stoel op te staan, gesukkel met die beheer van liggaamsfunksies…

 

Minder as ’n maand na my verjaardag is ek geöpereer. Twee dae na die operasie, waarin daar aan twee intervertebrale skyfies gewerk is het ek opgestaan en geloop. Sonder krukke, ’n kierie of enige menslike hulp. Ek kon vir die eerste keer in maande badkamer toe gaan wanneer dit my pas, iets wat meeste mense as vanselfsprekend aanvaar.

 

Al wat nie dadelik weggegaan het nie, was die medikasie. Weens die pyn en algemene ongemak van die vorige ses maande het ek gesukkel om te slaap. My pynmedikasie, aan die ander kant, was sterk hoofpynpille, in stede van iets wat ‘n olifant sou uitskop voor die operasie.

 

Wat my wel gepla het is die ondersteuning. Mense van wie ek dit die nodigste gehad het, het hul ondersteuning onttrek, selfs geweier om te glo dat ek werklik ernstige mediese ingryping benodig. Maar tog was daar mense wat my ondersteun het, ware Christenliefde betoon het, van wie ek dit die minste verwag het. So ’n situasie laat jou gou besef wie regtig omgee, wie regtig jou vriend is…

 

Meer as dit, egter, is dat dit my onderliggende neighing tot depressie vererger het. Geen person wil op hierdie ouderdom deur so iets gaan nie. Ek sal geen person die moeilike tyd toewens wat gepaard gaan met rugprobleme nie. Die gebrek aan ondersteuning, die onsekerheid, die psigologiese worsteling, dit alles is ’n nagmerrie sonder hoop van ontsnapping. Voeg daarby dat ek ’n jaar van universiteit effektief moet prysgee, waar ek reeds, by wyse van spreke, ’n jaar agter is. Die feit dat my ma op my een en twintigste verjaardag, ’n dag wat veronderstel is om vreugdevol te wees, ’n beroerte gehad het, het dinge nie verbeter nie.

 

Maar tog, God is groot! Hy is my Herder, Hy sal vir my sorg. Hy gebruik dit alles om vir my, sondaar, nietige mens, hoe life Hy my het.Ek moet net my sorge in sy vertroostende hande plaas, en nie twyfel aan sy Almag of Alwetendheid nie. Deur alles kan ek nie anders as om Hom te prys nie, sy Naam my hele lewe lank loof nie. Prys die Heer!

 

Groete van huis tot huis.

Gedagtes oor “Rooktyd”

Hierdie is nie deel van die reeks “Rooktyd” nie, maar is ’n antwoord op kommentaar wat ek gekry het oor die reeks.

Een van my vriende het, nadat hy “Rooktyd” gelees het, gevra hoekom ek nie besoektye as ’n hoogtepunt beskou het nie. My onmiddelikke antwoord was dat dit goed én sleg was om besoekers te ontvang. Ek kon nie dadelik vir hom verduidelik hoekom dit so is nie. Ek het daaroor nagedink, en die volgende was die gevolg van my nadenke:

Hoewel daar pasiënte was wat daagliks besoekers gekry het, was daar pasiënte wat geen besoekers tydens hul verblyf gekry het nie. Ek het omtrent elke derde of vierde dag besoekers gehad. Die wat wél besoekers ontvang het, was meestal die wit- en kleurlingmans. Dink ’n bietjie daaraan. Jy sit vir drie weke in ’n plek wat jou soos ’n kind behandel, en jou familie en vriende doen nie moeite om jou te besoek nie. Een rede daarvoor is afstand. Die hospitaal bedien die hele streek, so daar is pasiënte van by die 100 kilometer ver. Dit is egter nie ’n verskoning nie. Omdat dit ’n staatshospitaal is, is daar amper daagliks bussies wat van verskeie hospitale soontoe ry, en as jy vooraf reel, mag besoekers saam met die bussie ry. Dit is egter meer apatie as iets anders. Die families verstaan nie altyd deur watse hel jy daar gaan nie, of hulle dink dit is goed vir jou. Hulle het jou letterlik vir drie weke afgeskryf. Mens kan die jaloesie sien as jy terugkom in die saal na besoektyd, en jou besoekers het lekkergoed, koeldrank, geld en sigarette of tabak saamgebring. Dit is een negatiewe punt.

Om die insident waarna my vriend verwys het, toe ’n hele groep vriende my besoek het, reg te verstaan, is daar ’n bietjie konteks nodig. Kort voor ek die tweede keer opgeneem is, is ek verkies tot die bestuurskommitee wat ’n kamp moes reel vir die daaropvolgende Januarie. ’n paar dae nadat ek opgeneem is, het meeste van die ander bestuurslede my kom besoek. My vriend was die voorsitter van die kampbestuur. Dit het my baie opgebeur dat hulle vir my kom kuier het, maar die besoek was wel ook negatief, en om die volgende redes:
• Ek het skuldig gevoel dat hulle my werk moes doen. My portefeulje was bemarking, en meeste van die bemarking van die kamp moes afgehandel word in die tyd wat ek in die hospitaal was.
• Mens is nie gewoond aan soveel mense wat gelyk met jou wil praat en vrae vra nie. Jy word vining deel van ’n groepie wat drie of ver pasiënte bevat. Jy sit saam met hulle aan tafel, gesels omtrent net met hulle tydens rooktyd en as jy in die TV-kamer sit. Ek het verdwaas en oorweldig gevoel met agt mense wat net op my fokus.
• In die studentegemeenskap waarvan ek op daardie stadium deel was, is daar ’n geweldige stigma verbonde aan inwoners van die psigiatriese hospitaal. Ek wou nie hê my vriende moes daardie stigma aan my koppel nie.

En daar het julle dit. ’n paar van die redes waarom ek nie besoektyd as ’n hoogtepunt beskou het nie.

Groete van huis tot huis.

Rooktyd (Deel 3)

(Hierdie is die laaste inskrywing in die reeks oor my verblyf in n psigiatriese hospitaal. Dit was vir my ‘n voorreg om dit met julle te kon deel.)

Daar hét goeie dinge ook gebeur, voordat julle begin dink ek onthou net die slegte dinge. Ons het gewoonlik op Saterdae en Sondae gaan stap, omdat daar nie ’n program in die middag was nie. Dan het die staf ons rookgoed saamgevat, en ons kon rook soveel ons wou. (Julle wonder seker hoekom ek so klem lê op rook? Rook het, ten spyte van alles wat jou dokter sê en waarmee jy in die media gebombardeer word, wel goeie aspekte. Behalwe vir die verligting van onttrekkingssimptome, help nikotien om die simptome van sommige psigiatriese toestande te verlig. Verskeie psigiaters het al vir my gesê dat ek liefs nie moet ophou rook nie, aangesien die kans baie groot is dat ek ’n “relapse” gaan hê. En dit beteken ek moet weer vir minstens drie weke opgeneem word.) Ons het reg rondom die terrain geloop, ongeveer twee en ’n half kilometer. Die perseel is opgerig op die rand van die dorp, en aan twee kante is daar ’n wildsreservaat. Ons het gereeld bokkies en voëls gesien, en dit beur ’n mens dadelik op.

Omtrent ’n week nadat ek die eerste keer opgeneem is, is daar vir ons ’n braai gehou een Woensdagmiddag. Daar is een van daardie waterglybane, wat werk soos ’n springkasteel, opgerig in die kuier-area (daar is koeltebome en bankies waar jy saam met besoekers kan gaan sit) tussen die mans- en damessale. Ons kon die hele middag kuier met die pasiënte van die ander manssaal en die twee damessale. Daar was ’n groot bak vrugte, en ’n drom met botteltjies sap in yswater, waarvan ons kon vat soveel as wat ons wou hê. En laat die middag, toe’s die steaks klaar gebraai, nie te rou nie, en nie te gaar nie. Net reg. En daar was slaai en pap, soos net Transvalers kan. Al wat sleg was, was dat ons braaivleis met lepels moes prober eet. Maar dis waarvoor hande daar is!

Die hoogtepunt was egter toe ek die tweede keer opgeneem is. Om een of ander rede het ek begin sukkel om my oë oop te maak, en daar is aanvanklik gedink dit is ’n newe-effek van my medikasie. My dosis is gehalveer, met die hoop dat dit die problem sou opklaar. Dit het nie. Binne ’n week het ek ’n relapse gehad, en moes ’n tweede keer opgeneem word. Daar is vasgestel dat dit nie die medikasie is nie, maar een of ander vae neurologiese toestand wat veroorsaak word deur my siekte. Dit kom egter nie baie voor nie, so daar is maar min navorsing gedoen oor die oorsake en behandeling daarvan. Dit is nou nog nie opgeklaar nie, hoewel dit al beter is as wat dit was. Uit suiwer moedeloosheid, frustrasie, noem dit wat jy wil, het ek een rooktyd baie vertroosting nodig gehad. Ek het so op die grond gesit, en “Amazing Grace” begin sing. Al is ek Gereformeerd, is dit vir my een van die mooiste, troosrykste en inspirerendste liedere wat nog ooit geskryf is.

Toe ek die eerste vers klaar gesing het, kom een van die ouer swart pasiënte by my sit. Hy het gevra dat ek dit weer moet sing, maar die slag die hele lied. Hy was nog altyd vriendelik met my, en het my behoefte om alleen te wees gerespekteer, so ek het besluit om maar weer te sing. En hier begin die karnallie saamsing! Vir ’n halwe oomblik was ek kwaad, maar het dadelik besef hy het ook die vertroosting nodig. As jy al ooit saam met ’n swart man gesing het, sal jy weet hy sing nie presies dieslfde note as jy nie. Sy instink is om met jou te harmoniseer, en daardie instinktiewe harmonisering kan jy nie aanleer nie. En dieselfde instink sê vir hom wanneer jy harder en sagter gaan sing, vinniger of stadiger, as jy ’n noot gaan aanhou, en hy gaan saam met jou sonder dat jy dit agterkom.

Nie lank nie, of ek hoor nog ’n paar stemme wat saamsing. Ek sing tenoor, en ek kan hoog gaan, en die ou man het ’n falsetto gesing, dan was daar nog ’n tenoor wat nie heeltemal so hoog was soos ek nie, en twee verskillende basse, met elkeen wat uniek met my harmoniseer. En toe besluit ek: Dis nou, of nooit! En ek besluit om die eerste vers weer te sing, en met ’n bang uit te gaan. Ek het die volumeknop op elf gedraai, en die wat my ken wéét, ek kon op daardie stadium nog baie hard sing, sonder om kwaliteit in te boet. En ons vyf ouens het daai eerste vers van Amazing Grace gesing met die krane vol oop. Sonder om te oefen, sonder beplanning, sonder bladmusiek, het vyf mansstemme daardie dag saamgesing, met ’n dinamiek, harmonie en suiwerheid wat enige sêrafrigter weer in God sal laat glo. En toe was daar stilte. Ek was op die kruin van ’n golf. Só het ek maar bitter min in my lewe gesing. Gewoonlik moet ek in kore sagter sing omdat die res van die tenore nie kan byhou nie. Jy kon die stilte vir omtrent vyf sekondes voel. En toe cheer hulle ons! Die vrouens oorkant die kuier-area, die manne om ons, selfs die manne in die ander saal. Een van die staf, so nors ou, het na my toe gekom, en ek kon die trane in sy stem hoor toe hy my aan die arm vat en sê: “Thank you! That was beautiful!”

Ons het nie weer saam gesing nie. Ek weet nou nog nie wat is die vier mans wat saam met my gesing het, se name nie. Hierdie oomblik sal my my lewe lank bybly, en ek dank God dat ek die gelentheid gehad het om dit te beleef.

Groete van huis tot huis.

Rooktyd (Deel 2)

(Oor die volgende ruk gaan ek ‘n multi-deel storie plaas van my indrukke van ‘n psigiatriese hospitaal. Episodes uit twee afsonderlike verblyfperiodes van drie weke elk word gekondenseer in een storie wat oor ‘n paar dae afspeel. Hier en daar het ek ‘n bietjie aangedik.)

Na rooktyd, omtrent tienuur, gaan sit ons weer in die TV-kamer en wag. Ons word een-een geroep om te gaan pille drink. Nou sit ons en kyk heruitsendings van sepies tot middag-ete. Laasweek was ons gelukkig, toe is die toetskrieket uitgesaai. Almal volg elke bal, elke hou, elke vangskoot. Die kleurlinge en wit ouens het almal kommentaar te lewer gehad oor die krieket. Twaalfuur is middag-ete. Hoenderdytjie, groente, rys, ’n botteltjie vrugtesap en ’n vrug. En elke dag kry ons jellie met vla, ’n lekker groot bak daarvan! Na middag-ete, kan ons weer gaan rook! Ons bly hierdie keer net omtrent vyftien minute buite.

Die kamers word nou vir die eerste keer oopgesluit van sesuur vanoggend af. Almal moet gaan lê, al is jy nie moeg nie. Meeste van die ouens gesels, enkeles lees. Twee-uur word ons weer opgejaag. Die middag se program begin nou. Meeste van die ouens is betrokke by die middagprogram, hulle doen “occupational therapy”, maar almal praat van OT. Ander middae is daar weer groepsessies saam met die psigoloë. Omdat ek hier is vir observasie, is ek nie deel van die program nie. Ek en nog twee of drie ouens moet nou weer in die sitkamer gaan sit. Ons kyk maar weer heruitsendings van sepies.

Vandag word iemand opgeneem. Ons sit en kyk na die verslae outjie wat lyk of hy in trane wil uitbars. Hy sal nog leer, hier word emosies nie geduld nie! Hy antwoord in enkelwoorde op die vrae wat die staf vra terwyl sy leer oopgemaak word. Hy het geweet hy kom hiernatoe, so hy’t ’n sak gepak. Alles word deursoek. Klere, selfoon, MP3-speler en skeermes word afgevat en toegesluit. Hy hou darem sy onderklere en toiletsakkie. Daar is ’n klomp lekkergoed, koeldrank, en tjips in sy sak wat hy mag hou. Raai wie is die gewildste persoon in díé plek vanaand!

Halfvier kom die res terug van hulle program af. Nou kry ons elkeen twee koekies, ’n botteltjie sap en ’n vrug. Die ouens wat agtergebly het, is nuuskierig om te weet wat die res gedoen het. Eenkeer het hulle muffins gebak, en nie vir ons teruggebring nie, die bliksems! Die nuwe ou loop deur onder die vrae. Waarvoor is hy hier? Dagga. Watse “section” is hy? Hy weet nie, so die sections word verduidelik. (Section 27 is iemand wat himself inteken. Hy kan enige tyd self besluit om huis toe te gaan, maar so iemand word gewoonlik omgepraat om te bly. As iemand anders jou kom inteken, is jy section 29. Net die person wat jou ingeteken het, mag jou weer uitteken. Ek is section 29, en die person wat my ingeteken het, is met vakansie, so ek weet nie hoe lank ek nóg hier moet bly nie. Section 32 is die ergste. Dan is jy deur die hof hiernatoe gestuur. Net die psigiater aan die hoof van die afdeling kan besluit wanneer jy huis toe gaan.) Sy ma het hom ingeteken, en sy sal hom nie uitteken nie, so hy moet sit tot sy program klaar is.

Aandete om sesuur is dieselfde as middag-ete, maar ons kry nie poeding nie. Daarna die laaste rooktyd vir die dag. Die dag is lank, en die rook min! Na rooktyd moet ons weer gaan sit. Seweuur is skofruiling. Dieselfde prosedure as in die oggend word gevolg. Na skofruiling word ons weer geroep vir pomp. Ons kyk nuus in een of ander swart taal. Die kleurlinge en wit ouens het opstandig begin raak hieroor, nou mag ons elke Dinsdag Afrikaanse nuus kyk, en die Afrikaanse storie wat daarop volg. Die swart ouens is baie ongelukkig hieroor, maar die staf is aan ons kant. “Fair’s fair.” Ons maak immers ’n derde van die pasiënte uit.

Die heeldag gesit maak my rug seer. Ek het ’n rugprobleem, my rug raak vining seer. Ek loop op-en-af in die gang. Maar soms mag ek nie, dan wil die sekuriteitsman sy gewig rondgooi. “Why don’t you sit down with the other patients? Are you anti-social?” Maak nie saak wat ek antwoord nie, dis wat hy die volgende oggend by skofruiling sê. Agtuur kry ons weer twee snye brood en koffie. Nege-uur kry ons pille, en die kamers word oopgesluit. Meeste van die ouens gaan kamer toe. Tienuur is ligte-uit. Al die vertrekke het sulke pers ligte in, blykbaar vir TB, wat dit moeilik maak om te slap. Een ou in my kamer slaap kaal. hy word geskel daaroor, maar hy gaan voort. Nêrens is daar privaatheid nie. Daar is oral, behalwe in die badkamers, kameras, wat ook in die donker kan sien. As jy in die nag badkamer toe gaan, is daar vining een van die staf by om seker te maak jy rook nie. En so is nog ’n dag in die hel verby.

Maandae is die dag heeltemal anders, dan kom sien die multi-span ons. Die psigiater, dokters, psigoloë, maatskaplike werkers en verpleegpersoneel verbonde aan die afdeling, voer met elke pasiënt ’n onderhoud, en gee ook geleentheid vir vrae. Die rooktyd na ontbyt word ingekort, en almal moet in die eetsaal gaan sit. Iemand het ’n pak kaarte, ’n verweerde Monopoly-stel word tevoorskyn gebring en ander lees. Een-een word ons ingeroep. Sommige van die ouens is vining klaar, ander vat weer langer. UIteindelik word my naam geroep!

Die psigiater sit reg onder die TV, met die res van die multi-span aan weerskante. Jou diagnose word bespreek, asook jou vordering. Die een maatskaplike werker praat verskriklik sag, ek moet haar elke week ’n paar keer vra om harder te praat. Eers met my derde sessie, ek was dus amper drie weke daar, is my diagnose formeel aan my bekend gemaak. Voor dit is daar elke keer vir my gesê ek is nog onder observasie, met sekere aspekte van my diagnose wat nog nie seker is nie. Om eindelik te hoor wat my diagnose is, was ’n verligting, en ’n skok. Dit kan nie waar wees nie! Julle is verkeerd! Maar ek moet die uitslag aanvaar. Ek is deur verskeie toetse, onder andere bloedtoetse die dag way ek opgeneem is, ’n EEG en ’n PET-scan (Positron Emitting Tomography, ’n verfyning van die CAT-scan). Ek het verskeie dokters gesien, twee psigoloë en die psigiater. Wat die diagnose behels, word baie noukeurig met my bespreek. Ja, ek sal sekere aanpassings in my leefstyl moet maak. Ja, daar is geweldige onkundigheid, en gevolglik stigma’s, oor my siekte. Ja, ek kan ’n “normale lewe” hê, met sekere beperkings. En die beste nuus van alles? Ek kan Woensdag huistoe gaan!

Rooktyd (Deel 1)

Halfvier in die oggend begin die dag. Die ligte word aangesit, almal word op ’n streep wakkergeskud en die stemme weergalm in die gang: “Wake up! Wake up! Everybody up!” Geen normale mens wil so wakker word nie. Maar ek is nie normaal nie. Ek is in ’n psigiatriese hospitaal, ’n plek waar die normale samelewingsreëls nie geld nie.

Soos die “pasiënte” wakker word, gaan staan hulle in die gang. Net daar waar jy staan, moet jy jou klere uittrek en op ’n hoop gooi. (Nie dat dit jou eie klere is nie. Jy kry so groen-en-wit gestreepte pajamapakkie om aan trek.) Agtien manne, sommige skaamteloos, ander met die hande gebak oor die nodigste, poedelnakend kaal en wag in ’n ry. Vettes, maeres, langes, kortes, grotes en kleintjies deurmekaar, oppad om te gaan stort. By die badkamerdeur kry jy ’n handvol goedkoop sjampoe waarmee hulle verwag jy moet van toontjie tot kroontjie was, en ’n ou handdoek. Die paar wit ouens staan agter in die ry, dan hoef jy nie ’n stort met iemand te deel nie. Die water is net duskant kokend, en dis moeilik om die krane te manipuleer met net een hand. Maak nie saak hoe vining jy stort nie, jy kom kreefrooi daar uit. En maak nie saak hoeveel manne daar is nie, of hoe lank elkeen stort nie, daar is genoeg warm water vir almal. Droog vining af, kam jou hare met ’n kam wat daar lê vir almal om te gebruik, ’n spuit van ’n gewilde, onwelriekende anti-perspirant en dan na die linnekamer. Jy hoop die stel klere wat jy kry, is groot genoeg om nie te skaaf nie. Ek het nooit gekry wat te groot is nie, net wat te klein is, en net drie keer wat my size was. Terug kamer toe, waar jy jou tandeborsel gryp (weerens nie jou eie nie) en ’n groot bol tandepaste by die ander badkamer kry. Dan gaan bêre jy jou tandeborsel, maak jou bed op (netjies, sonder plooie en punte wat uitsteek, anders moet jy dit oordoen) en trek jou skoene aan (jou eie, maar sonder veters.)

Ongeveer vyfuur sit almal vir mekaar en kyk in die TV-kamer. Niemand praat nie, sit net in doodse stilte en kyk vir die person oorkant jou (die TV-kamer se stoele is teen mure, met die TV gemonteer teen die een muur.) Halfses word die TV aangesit, en almal kyk een of ander landbouprogram. Sesuur word ons geroep vir brood en koffie. Twee snye brood, twee pakkies botter en twee pakkies konfyt met die warmste, soetste koffie wat jy jou kan indink. Maar eers moet almal buite die deur staan, dan wys die staf iemand aan wat bid. En daar moet in Afrikaans of Engels gebid word, anders doen jy dit oor.

Kwart voor sewe kom die dagstaf in. Sewe-uur word die TV afgesit vir die oordrag. Die suster in beheer van die nagskof (wat noem mens ’n manlike suster, in elk geval? Die nagskof is net mans) gaan staan voor elke pasiënt saam met die suster in beheer van die dagskof (altyd ’n vrou) en ’n paar ander lede van die dagstaf, en doen verslag. Naam en van, diagnose (in kodes), optrede deur die nag, hoe jy geslaap het, en sake waaraan moontlik deur die dag aandag gegee moet word. Dan volg opening. Een van die verpleegsters lees uit die Bybel, an dan word daar ’n paar geestelike liedere gesing (Tswana, Sotho, ek weet nie) en laastens “Our Father who art in Heaven”, wat baie meer plegtig klink as die Onse Vader. Dieselfde pasiënt word elke dag gevra om te bid.

Dan is “orientation.” Hier moet elkeen sê wat is sy naam, waarvoor hy opgeneem is, die dag en datum, en dan moet hy enige verdure vrae antwoord wat die suster stel. “Hoor jy stemme? Sien jy visioene? Dink jy jy het magte en vermoëns wat ander nie het nie?” Tussendeur word ons twee-twee geroep vir ‘pomp’, kode vir bloeddruk en suiker toets. Tydens “orientation” word afgekondig watter pasiënte die dokter, psigiater, sielkundige of sosiale werker moet sien.

Nege-uur kan nie gou genoeg aanbreek nie, want dis ontbyttyd! Weer in die ry gaan staan en bid, dan gaan sit en eet. Roereiers, spek roosterbroed konfyt, botter, semelpap met soveel melk en suiker as wat jy wil hê. Die enigste problem is, jy moet met alles met ’n lepel eet en jou brood smeer. Geen messe of vurke word in die saal toegelaat nie. En daar is nie genoeg lepels vir almal nie, drie lepels vir elke vier pasiënte, so jy sorg maar dat jy voor in die ry staan, sodat jy ’n skoon lepel kry. Na ontbyt, gaan wag almal voor die stoortjie se deur. Soms kom die staf vining, maar sommige van hulle is sadiste wat ons vir ’n ewigheid laat wag. Hoekom staan ons hier? Ons wag vir ons rookgoed! Elkeen wat sigarette of twak het, se naam word geroep, en dan ontvang jy jou rookgoed vir die sessie: twee sigarette, een zol se twak, of een stopsel vir my pyp. Almal moet een aansteker deel. Dan drom ons onrustig by die buitedeur saam, terwyl die res nog wag. UIteindelik klaar. Ons gaan in ’n kampie in, vyf meter by vyf meter, waar daar twee bome, drie sementbankies en ’n klomp plastiekstoele is.

Almal sit by hulle vriende, behalwe ek. Die res van die mense hier is óf mal, óf te gedrug om enige betekenisvolle geselskap te wees. En net ek sit in die son. Nie lank nie, of hier val ’n skadu oor my. “Gee my skyf.” Ek ignoreer hom. “Gee my skyf.” Nie asseblief nie, niks. Net so. “Jy weet ek sê elke dag nee, hoekom vra jy nog?” Ek wil nie eens vir hom kyk nie. “Maar ek vra skyf.” My humeur begin kort raak, ek verkies om in stilte rook. “Fokof, man! Ek het gister gesien hoe bring hulle vir jou twak! En ek het gehoor hoe roep staf net voor my jóú naam! Toe, voetsek!” Hy los my nou genadiglik in vrede. Nie lank nie, ef die volgende een kom. Selfde storie, hy vra ten minste mooier. Maar my twak is min, ek weet nie wanneer gaan ek nog kan koop nie, so ek deel nie. Na ’n halfuur moet ons ingaan. Almal vryf hulle stompies uit en trap dit in die grond in, anders tel iemand die los twakkies op en rook dit in toiletpapier in die saal. Dan’s almal weer in die moeilikheid.

(Oor die volgende ruk gaan ek ‘n multi-deel storie plaas van my indrukke van ‘n psigiatriese hospitaal. Episodes uit twee afsonderlike verblyfperiodes van drie weke elk word gekondenseer in een storie wat oor ‘n paar dae afspeel. Hier en daar het ek ‘n bietjie aangedik.)